Kwekerij de Transitie in het Twentse Rossum kweekt biologische bomen, struiken en kruidachtigen voor voedselbossen, agroforestry en eetbare tuinen. Op 1,6 hectare komen de ervaring met biologische groenteteelt en het kweken van houtige gewassen samen. Bomen en struiken worden in stroken afgewisseld met onder meer groenbemesters en de teelt van bloemenzaden. Op regelmatige afstanden staan permanente rijen met ‘moederplanten’ waarvan ent- en stekhout wordt geoogst. Daartussen staan de jonge bomen, struiken en kruidachtigen. Zo is de kwekerij niet alleen leverancier van plantgoed, maar ook een plek waar de combinatie van verschillende teelten in de praktijk wordt toegepast.
De afwisseling van hoge en lage begroeiing vergroot de variatie op het perceel. Bloeiende kruiden bieden voedsel aan insecten. Houtige gewassen geven beschutting voegen structuur toe. Daarmee ontstaan voorwaarden voor een grotere biodiversiteit en een teeltsysteem waarin natuurlijke processen een ondersteunende rol kunnen spelen. De permanente bomen en struikenremmen bovendien de wind af en beïnvloeden zo het microklimaat van de aangrenzende rijen. Dit resulteert er al enkele jaren in dat er een mooi nest patrijzen op de kwekerij wordt grootgebracht.
Ook de bodem krijgt aandacht. Na de oogst worden groenbemesters ingezaaid om de grond bedekt te houden. Daarnaast wordt gewerkt met compost van lokale natuurgebieden en houtsnippers van eigen landschapsonderhoud. Deze materialen worden ingezet als mulch voor onkruidbeheersing en voor de aanvoer van stikstof en koolstof. De kruidenlaag en houtige gewassen van omliggende landschapselementen zijn zo niet alleen verkoopbare producten, maar dragen ook bij aan het onderhouden van de teeltomstandigheden.
Financieel biedt de combinatie mogelijkheden om planten te kweken waar dat anders niet mogelijk zou zijn. Zonder de houtwallen en rijen met moederplanten waait het te hard en is er te veel zon. Voor de planten die nog iets meer warmte nodig hebben in de jeugdfase hebben we twee polyester tunnels. Hier staan de jonge planten van moerbei, kaki en pawpaw.
Verschillende teelten kunnen bovendien helpen om de afhankelijkheid van één productgroep te verkleinen. Dat betekent niet automatisch een hoger rendement: extra teelten vragen ook arbeid, planning en afzet. De financiële meerwaarde hangt af van de opbrengsten én de kosten van het gezamenlijke systeem.
De uitdaging is daarom om combinaties te kiezen die elkaar versterken, zonder dat concurrentie om licht, water en voedingsstoffen de overhand krijgt. Kwekerij de Transitie benadert dit als een leerproces. De inzet is een kwekerij waarin ecologische kwaliteit en een houdbare bedrijfsvoering elkaar ondersteunen.
Agroforestry-vormen
Rijenteelt met kruiden en groentes: www.kwekerijdetransitie.nl
